تاریخ جهانگشای به لحاظ تاریخی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ از جمله در باب گزارش مفصل‌ تاریخ حمله ی چنگیزخان به ماوراءالنهر و ایران، فرمانروایی ‌کارگزاران مغول پس از او تا آمدن هولاکوخان به ایران و تشکیل حکومت ایلخانیان، رویدادهای پایان‌کار سلطان محمد‌خوارزمشاه و ظهور و افول سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه و تاریخ اسماعیلیان نزاری یا صبّاحی ایران و فرمانروایان الموت، نخستین و یگانه منبع به شمار می‌رود.
جوینی این‌کتاب را ــ چنان‌که از اشارات خود او برمی‌آید ــ حدود سال 650ق/1252م و شاید در 651 ق آغاز کرده و به ‌سبب آنکه سالیانی چند پیوسته در سفر به مغولستان و بازگشت از آن دیار به ایران بوده است، این کار به کندی پیش‌رفته و در 658ق، یعنی دو سال پس از گشوده شدن بغداد به دست هولاکو و استقرارش در ایران به انجام رسانیده است.